artikel
nieuws / Verstuur / za 31 juli 2010 /

Legerinstructiefilm uit 1925

Nederland bewapent zich met "het kanon van 6 veld"

Na de Eerste Wereldoorlog heerste ook in Nederland grote ontreddering: hoe had zo'n gigantische massaslachting kunnen gebeuren? Het antimilitarisme, gesteund door specialisten en kerkelijke stromingen, werd een levensovertuiging. Het gebroken geweertje werd het zichtbare symbool van het anti-militarisme. Het leger reageerde met een film.

De oorlog veroorzaakte ook een militaristische tegenbeweging. Juist een sterk leger moest voorkomen dat Nederland ooit in een oorlog verzijld zou kunnen raken. Het Nederlandse leger moest daarom beter getraind worden.

Film werd als een uitstekend medium gezien om het leger te instrueren. In navolging van Duitsland, Engeland en Frankrijk, waar legerinstructiefilms al tijdens de Eerste Wereldoorlog waren gemaakt, werd in Nederland in 1925 de eerste legerinstructiefilm geproduceerd. 

Deze instructiefilm is ruim 80 jaar na dato meer dan een ouderwetse legerinstructiefilm. Het is een uniek filmisch document over het Nederlandse soldatenleven in het interbellum.

Centraal in de tweedelige film staat het zogenaamde "kanon van 6 veld". Dit kanon was een zogeheten getrokken achterlader en kwam in gebruik bij het Nederlandse leger vanaf 1894. Het bezat geen beschermingsschild voor de bediening. Bij het afgeven van vuur zorgde de schoprem ervoor dat het stuk werd afgeremd en niet te ver doorschoot naar achteren. Het kanon werd verplaatst met behulp van 2 of 4 paarden en later ook op of achter een vrachtauto. Voor dit laatste werden de oorspronkelijke houten raden met ijzeren velgen vervangen door raden voorzien van luchtbanden.

De scene-beschrijving van de film

deel 1:

00.00 Tekst : Eerste gedeelte.
A. Enkele bijzonderheden van het kanon 6 veld. Dit kanon is voornamelijk bestemd tot bestrijding van Pantser- en Vechtwagens en voor het buiten gebruik stellen van mitrailleurnesten in huizen en achter lichte dekkingen.
Grootvader met kleinzoon. Het kanon van 6 Veld naast houwitser van 15 lang 17. Beeld : op een stuk grasveld bij de kazerne het stuk antitankgeschut naast de zware houwitser. De beide kanonnen in vooraanzicht. De houwitser heeft een kanonschild

00.48 Tekst : Het kanon. Beeld : Het kanon van 6 Veld gekoppeld aan een caisson. Het geheel wordt getrokken door een onder de man bereden tweespan. Achter het kanon de vier bedieningsmanschappen
 

01.03 Tekst : De voorwagen bevat 10 rasters, elk gevuld met 5 projectielen. Sergeant van de bereden artillerie opent de klep van de voorwagen, waarachter de 10 rasters zichtbaar worden. Hij trekt er een aan de draagriem uit, neemt een granaat uit het raster en toont deze de camera. Daarna plaatst hij granaat en raster terug en
sluit de klep.

01.36 Tekst : De munitiewagen met 200 schoten, verpakt inkisten van 16 stuks. Beeld : Door tweespan getrokken houten vierwielige wagen met twee artilleristen op de bok en een achter in de bak.

01.50 Artilleristen slaan het dekzeil terug en tillen een kist munitie van de wagen op de grond

02.01 Sergeant neemt granaat uit de kist en toont deze aan de camera. Hij legt de granaat terug, plaatst de scheidingslatten en sluit het deksel

02.21 Tekst : Het uitnemen van het slagkwikpijpje voor het bevuren van pantser- en vechtwagens. Gevolg door diepgaande uitleg over het slagpijpje

02.59 Beeld : Sergeant draait met de punt van zijn zakmes de borgmoer van de kop van de granaat los, waarna hij de kop losschroeft. Vervolgens haalt hij een rond opvulplaatje uit de granaat en dan het slagpijpje. Hij plaatst het opvulplaatje terug, schroeft granaatkop en moer weer vast en plaatst een wit etiket over het zwarte kruis.

03.56 Tekst : Schematische voorstelling van de kogelbaan van de brisantgranaat (In werkelijkheid is de baan zeer gestrekt, b.v. tot 600 meter geheel bestreken voor pantserwagens)

04.12 Beeld : Animatietekening. Bovenaan verschijnt het brisantgranaatschot. Onderaan wordt de basislijn met driehoekige strepen gemarkeerd. Links onder wordt een kanon ingetekend, uit de loop waarvan een licht gebogen stippellijn getrokken wordt, die bij inslag ricocheert. De afstand tussen geschut en inslagpunt wordt aangegeven met : max. dracht 3500 m. en tussen het punt van inslag en het explosiepunt boven de grond met 6 a 10 m.

04.31 Tekst : Schematische voorstelling van het kartetsschot. Beeld : Animatietekening. Bovenaan verschijnt: Het kartetsschot. Basislijn wordt gemarkeerd, houwitser ingetekend. Uit de loop wordt een breed uitlopende kartetsbaan getrokken die na korte afstand reeds inslaat.
Max. dracht 400 m.

05.00 Tekst : Schematische voorstelling van de kogelbaan van de granaatkartets. (Ook deze baan is in werkelijkheid zeer gestrekt)
Beeld : Animatietekening. Titel: Granaatkartetsschot Basislijn wordt gemarkeerd en houwitser ingetekend. De kogelbaan is licht gebogen en gaat even voorbij het hoogste punt over in een breed uitlopende kartetsbaan. Max. dracht 2700 m.

05.32 Tekst : De bediening brengt het kanon in stelling. (Onverwijld na stellingname neemt men alle maatregelen om vuurmond en bediening aan waarneming te onttrekken) Beeld :Het onder de man bereden tweespan trekt caisson en kanon naast laag kreupelhout en stopt. Bediening koppelt het stuk af en laadt de munitierasters uit terwijl de stukscommandant ondertussen vizier en opzet op de loop aanbrengt. Het stuk wordt 180 graden gedraaid, de munitierasters gereed gesteld, bajonet op de geweren gezet en de geweren terzijde gelegd. De richter heeft het kanon voorlopig gericht.

07.00 Tekst : Vizierkorrel en opzet. Beeld : Stukscommandant neemt uit speciaal kistje de vizierkorrel en schroeft deze op een verhoging naast de loop. Met een borgmoer zet hij de korrel vast. Daarna pakt hij de opzetstang en plaatst erop.Hij draait de opzet ter beproeving

07.37 De sergeant draait aan de verstelmoer van de opzet, waardoor de opzet heen en weer bewogen wordt. De sergeant toont de V-vormige keep in de opzet

07.53 Renault tank in heideterrein (tekening)

08.00 Detailopname demonstratie kanonelevatie d.m.v. een handwiel

08.15 Tekst : De bovenaffuit beweegbaar over de onderaffuit. Beeld : Demonstratie horizontaal draaien van de kanonloop (baksen). Door het draaien aan een handwiel wordt de loop zowel naar links als naar rechts bewogen.

08.25 Tekst : Het laden. Beeld : lader pakt granaat uit raster en schuift het projectiel in het kanon.

08.32 Tekst : Het richten. Beeld : De richter, rechts achter het kanon, controleert opzet en vizierkorrel

08.36 Tekst : Het afvuren. Beeld : Richter trekt aan het afvuurkoord en opent het sluitstuk.

08.41 De bediening doet deze verrichtingen gezamenlijk Beeld: De richter beduidt zijn helper de trekboom van het stuk iets te verplaatsen. Ondertussen schuift de lader een granaat in de loop. Richter sluit het sluitstuk en trekt aan het vuurkoord. Dan opent hij het sluitstuk waarop de huls achterwaarts uitgeworpen wordt Richten, laden en afvuren worden herhaald. Helemaal achteraan de stukscommandant

09.14 Tekst : Samenstelling van de batterij. De batterijstaf. Beeld : Uit de onderdoorgang van de kazerne marcheren de batterijcommandant met naast hem zijn plaatsvervanger, daarachter een onderofficier en tenslotte drie soldaten van de staf met fietsen aan de hand, het kazerneplein op en houden halt.

09.31 Tekst : II. De eerste sectie. Beeld : voorafgegaan door ordonnans met fiets rijden twee stukken geschut het kazerneterrein op. De stukken worden elk door een onder de man bereden tweespan getrokken. Achter het kanon de 4 bedieningsmanschappen.

09.58 Tekst : III. De tweede sectie. Beeld : Hetzelfde beeld bij de vorige sectie

10.21 Tekst : IV. De gevechtstrein. Beeld : Voorafgegaan door ordonnans met fiets aan de hand rijden twee munitiewagens het kazerneterrein op, gevolgd door vier bereden reservepaarden

10.47 Tekst : De batterij in verzamelvorm. Beeld : De op het kazerneterrein opgestelde batterij gefilmd bovenaf uit een der gebouwen. Voorop de staf, daarachter de vier stukken, waarachter de stuksbemanning staan opgesteld. In de achterhoede de twee munitiewagens en de vier reservepaarden.

11.04 Tekst : De batterij gereed voor den afmarsch. Beeld : Camera filmt van links naar rechts de batterijcommandant en zijn staf, dan de vier stukken en de bemanningen en tenslotte de munitiewagens en de reservepaarden

11.36 Einde.

Deel 2

00.00 Tekst : Instructiefilm voor het Nederlandsche leger.

00.02 Beeld : Het wapen der Artillerie met daaronder de Tekst: het kanon van 6 veld.

00.06 Tekst : Tweede gedeelte.

00.07 Tekst : Het gebruik van dit kanon te velde.
A. In de verdedigende stelling.

00.13 Tekst : De opstelling van eene sectie.

00.17 Beeld : Twee kannonen van 6 veld in stelling aan weerszijden van een zandweg. De stukken staan tegen de middelhoge begroeiing aan. De laders laden de stukken die vervolgens gericht en afgevuurd worden.

00.38 Tekst : De compagniecommandant der Infanterie wijst aan den vuurleider der sectie een mitrailleurnest, dat aan de eigen partij groote verliezen toebrengt.

00.50 Beeld : Observatiepost in de begroeide wand van grote zandkuil. Waarnemer ligt hoog tegen de wand, verbindingsman met twee seiners aan de voet van de wand.

00.52 Het vijandelijke mitrailleurnest tussen een aantal stammen van sparren en dennetakken gecamoufleerd. Het machinegeweer geeft korte vuurstoten af. Een officier volgt met zijn kijker de uitwerking.

00.57 De CC, tegelijkertijd waarnemer, laat zich naar beneden zakken. De verbindingsman seint met zijn jalouziescherm, dat op de tromp van zijn geweer geplaatst is, een sein naar achteren. De vuurleider komt aanrennen en de CC laat hem op de kaart en,
01.11 door de kijker, eerst onscherp, daarna goed gefocust, het vijandelijke mitrailleursnest (zien), onder de boom in de bosrand.

01.27 Tekst : De vuurleider krijgt bevel dit doel te bevuren

01.32 Beeld : Terwijl de seinploeg een sein doorgeeft, daalt de vuurleider de helling af, staat stil, zet zijn handen aan de mond en schreeuwt naar zijn sectie de vuurgegevens.

01.41 Close up van de schreeuwende vuurleider.

01.46 De schreeuwende vuurleider en de seinploeg.

01.48 Tekst : De S.C. ontvangt het bevel en geeft het bevel voor de sectie.

01.54 Beeld : De sergeant-sectie-commandant luistert naar de geschreeuwde gegevens (kaartcoordinaten) en roept die op zijn beurt door.

02.01 Tekst : De sectie opent het vuur.

02.04 Beeld : De stukken worden geladen, gericht en afgevuurd

02.21 Tekst : De waarneming.

02.23 Beeld : Gezicht door een kijker op de vijandelijke stelling. Het machinegeweer geeft nog steeds korte vuurstoten af. Granaatexplosies verschijnen achter het mitrailleurnest, zodat de mitraillisten even ophouden met vuren.

02.40 De sectie vuurt twee keer een schot af.

02.51 De vijandelijke mitrailleur ratelt door in lange vuur stoten, maar de twee granaten slaan deze keer dicht- bij in.

03.10 Het voorste kanon van de secttie wordt geladen, gericht en afgevuurd.

03.15 Voltreffers op het mitrailleurnest, dat daarmee tot zwijgen is gebracht.

03.21 Het stuk wordt weer geladen.

03.25 Tekst : Bij den aanval.
B. De sectie is ingedeeld bij de spitscompagnie.

03.33 Beeld : Door kreupelhout omzoomde landweg. Twee verkenners, zware ransel op de rug, lopen met het geweer in de aanslag langs de rand van het onderhout van dekking tot dekking, elkaar daarbij zonodig vuursteun gevend. Zij verdwijnen uit het beeld.

04.14 Op enige afstand worden zij gevolgd door twee secties infanterie in ganzenpas met Lewis machinegeweer. De mannen lopen op een sukkeldraf langs de rand van de zandweg. De achterste man blijft even in dekking liggen als achterhoede man en voegt zich daarna weer bij de troep.

04.48 Daarna volgen de andere secties van de compagnie vrij marcherend in los verband en geweer aan de riem over de schouder.

05.31 Tenslotte volgt de artilleriesectie met de S.C. en zijn plaatsvervanger voorop lopend met de fiets aan de hand, daarna de twee stukken met de stuksbemanning erachter en de colonne wordt gesloten door nog eens twee pelotons van de infanterie.

06.07 EINDE.

  • chris sangers

    23 mei 2009

    als collectiebeheerder 'Grebbelinie in het Vizier'zou ik graag ter instructie van onze gidsen kunnen beschikken over deze video 1 en 2. Is dit mogelijk, een kopie te krijgen zie ook www.grebbeliniedag.nl

  • Grebbeberg

    10 april 2009

    Het in breedterichting bijstellen van een stuk geschut op land heet geen baksen, zoals hier aangeduid. Baksen is een marineterm. Bij de landmacht sprak men over 'traverse' (plat: traverseren) of breedterichting en elevatie of lengterichting. Een batterij 6-veld kende geen CC (Compagniescommandant), zoals in de tekst vermeld. Het kende een batterijcommandant, BC.

Voeg uw reactie toe

Technische vraag?
  • Uw naam

    E-mail

  • Reageer

Ontdek Omroep.nl