dossier
Communisme
Dossier /Geschiedenis
)
Het begon in de Sovjet-Unie in 1917, maar verspreidde zich weldra over de hele wereld. Mao Zedong in China, Fidel Castro op Cuba en Paul de Groot in Nederland. Ze hadden allemaal een doel: de communistische heilstaat op aarde brengen.
Video
-
Plaats van Herinnering - Beerta, CPN burgemeester (VPRO, 2009, 5min 35sec) In het Groningse Beerta wordt in 1982 de allereerste communistische burgemeester van Nederland benoemd: Hanneke Jagersma van de CPN. Niet iedereen is verheugd met haar komst. Zo grijpt Commissaris van de koningin Henk Vonhoff in 1983 het zwangerschapsverlof van Jagersma aan om een VVD'er de ambtsketting om te hangen.
- Zonen van de zieke eeuw 1 VPRO, 9-12-1979 (55 min) In het eerste deel van de documentaire Zonen van de zieke eeuw: de nieuwe mens uit 1979, een portret van Roemenië. Hoge ambtenaren worden geïnterviewd over het communisme en socialisme.
- De erfenis van Lenin (Lopende Zaken) VPRO, 21 maart 1993, (30 min) Reportage De erfenis van Lenin over de moeizame overgang van een totalitair regime naar een democratie in de Russische Federatie.
- Pantserwagens tegen kransen. Hannie Schaft herdenking onder vuur Andere Tijden 16 april 2006 Hannie Schaft was een heldin, een vrouw uit één stuk, gesneuveld in het verzet tegen de nazi's, máár...ze was communiste. Na de oorlog werd ze daarom hevig omstreden. In 1951 werden pantserwagens ingezet tegen ex-verzetsstrijders die haar nagedachtenis wilden eren. Andere Tijden en de oorlog ná de oorlog.
- Het Palast der Republik Andere Tijden 9 november 2004 Sinds het begin van de jaren negentig domineren bouwkranen de hemel boven Berlijn. Voor de zoveelste keer, want Berlijn is veroordeeld ‘immer zu werden und niemals zu sein’. Temidden van alle nieuwbouw ligt een plein waar het, als in het oog van de orkaan, opmerkelijk stil is: de Marx-Engelsplatz. Maar de rust bedriegt. Geen enkele plek in Duitsland is zo beladen met geschiedenis en zozeer het onderwerp van debat als de Marx-Engelsplatz. Want hier staat het skelet van wat ooit de trots van de Duitse Democratische Republiek was: het Palast der Republik.
-
De dood van Stalin
Andere Tijden 4 maart 2003
Op 4 maart 1953 kreeg hij een fatale beroerte en twee dagen later hoorde de communistische familie waar dan ook ter wereld het ongelofelijke nieuws. Josef Stalin bleek toch sterfelijk. Verdwaasd liepen de burgers van Moskou door de straten van de stad. Zelfs zijn tegenstanders leken oprecht bedroefd.
Andere Tijden over de dood van Stalin vijftig jaar geleden. - Hotel Lux Andere Tijden 31 mei 2001 Moskou in de laten jaren dertig: de angst regeert. Iedereen loopt de kans spoorloos te verdwijnen in de kampen van Stalin: ook het handjevol buitenlanders dat ooit uit idealisme naar de Sovjet-Unie is gekomen. Eén van hen is William Siewertsz van Reesema: de enige Nederlander die verbonden is aan het secretariaat van de Komintern, de Communistische Internationale. Hij weet als één van de weinigen te overleven in het gevaarlijke centrum van de Komintern: Hotel Lux.
Audio
- Arthur Stam overleden OVT 5 april 2009 uur 2 (10 min) Historicus Wim Berkelaar memoreert de afgelopen week overleden Arthur Stam, kenner en publicist van het communisme. Auteur van o.a. ?CPN en haar buitenlandse kameraden, proletarisch internationalisme in Nederland? , ?Leo Trotski? en een proefschrift over de communistische herinterpretatie van het Marxisme: Van Marx tot Mao (1968).
- Het Spoor terug: Het alledaagse communisme, deel 3 (slot) OVT 29 maart 2009 uur 2 (32 min) Het Spoor terug: Het alledaagse communisme, deel 3 Een drieluik over de leefwereld van Nederlandse communisten. In maart 1909 - honderd jaar geleden - werd de radicale oppositie rond het blad "De Tribune" uit de SDAP - de Sociaaldemocratische Arbeiderspartij - gezet. Tien jaar later vormde de groep de Communistische Partij van Nederland. Voor een keer liep Nederland niet vijftig jaar achter maar tien jaar vooruit op de geschiedenis. De communisten vormden tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw een eigen zuil in het verzuilde Nederland: met eigen jeugd- en vrouwenorganisaties, eigen filmvoorstellingen en sportevenementen, een eigen krant en boekhandel, eigen normen en waarden. Samenstelling: Yvonne Scholten, naar een idee van Paul Arnoldussen Presentatie: Astrid Nauta Geinterviewden: Rob van de Meeberg; Gijs Schreuders; Peter de Leeuwe; Joop IJsberg; Ine van Bennekom; Roel Walraven; Elsbeth Etty
- Het Spoor terug: Het alledaagse communisme, deel 2 OVT 22 maart 2009 uur 2 (31 min) Het Spoor terug: Het alledaagse communisme, deel 2 Een drieluik over de leefwereld van Nederlandse communisten. In maart 1909 - honderd jaar geleden - werd de radicale oppositie rond het blad "De Tribune" uit de SDAP - de Sociaaldemocratische Arbeiderspartij - gezet. Tien jaar later vormde de groep de Communistische Partij van Nederland. Voor een keer liep Nederland niet vijftig jaar achter maar tien jaar vooruit op de geschiedenis. De communisten vormden tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw een eigen zuil in het verzuilde Nederland: met eigen jeugd- en vrouwenorganisaties, eigen filmvoorstellingen en sportevenementen, een eigen krant en boekhandel, eigen normen en waarden. Samenstelling: Yvonne Scholten, naar een idee van Paul Arnoldussen presentatie: Astrid Nauta Geinterviewden: Kobie Scholten en oom Jaap; ; Rob van Reijn; Ine en Kors van Bennekom; Gijs Schreuders; Wouter Gortzak; Peter de Leeuwe
- Het Spoor terug: Het alledaagse communisme, deel 1 OVT 15 maart 2009 uur 2 (30 min) Het Spoor terug: Het alledaagse communisme, deel 1 Een drieluik over de leefwereld van Nederlandse communisten. In maart 1909 - honderd jaar geleden - werd de radicale oppositie rond het blad "De Tribune" uit de SDAP - de Sociaaldemocratische Arbeiderspartij - gezet. Tien jaar later vormde de groep de Communistische Partij van Nederland. Voor een keer liep Nederland niet vijftig jaar achter maar tien jaar vooruit op de geschiedenis. De communisten vormden tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw een eigen zuil in het verzuilde Nederland: met eigen jeugd- en vrouwenorganisaties, eigen filmvoorstellingen en sportevenementen, een eigen krant en boekhandel, eigen normen en waarden. Samenstelling: Yvonne Scholten, naar een idee van Paul Arnoldussen Presentatie: Astrid Nauta Geinterviewden: Willem van Ravesteijn (archief); Henk Gortzak (archief); Wouter Gortzak; Kors en Ine van Bennekom; Gijs Schreuders
- Karl Marx OVT 2 november 2008 uur 2 (13 min) Een gesprek met Sjaak van der Velden over zijn komende week te verschijnen boek ?125 jaar Marx. Denken over zijn betekenis voor de 21 ste eeuw? en bewijst de huidige kredietcrisis het gelijk van Marx. De moeder van Karl Marx werd in Nijmegen geboren. ?125 jaar Marx. Denken over zijn betekenis voor de 21e eeuw? ? Sjaak van der Velden, uitg. Aksant, isbn 978 90 5260 320 9
- Communisme sex en leugens OVT 18 maart 2007 uur 1 (18 min) 'Communisme sex en leugens' dat is de titel van het onlangs verschenen boek van de in Bulgarije geboren Maria Genova. Een boek met humoristische observaties van het leven in een communistisch land. Met waargebeurde verhalen uit een niet al te ver verleden. Maria Genova over het leven van de gewone man tijdens het communisme.
- Lenin Mausoleum Moskou OVT 14 oktober 2007 uur 1 (7 min) De Russen overwegen een referendum over het sluiten van het Mausoleum in Moskou waar Lenin ligt begraven. Oud-Rusland correspondent Alexander Münninghoff reageert. + stemfragment Lenin 1919
- De dood van Stalin Fragment OVT 5 maart 2006 uur 1 (6,5 min.) Op 5 maart 1953 deelde radio Moskou mee dat Stalin was overleden. Hoe hij precies aan zijn einde was gekomen, werd niet verteld. Tot op de dag van vandaag doen daarover verschillende complottheorieën de ronde. Michal Citroen spreekt met Stalinkenner Erik van Ree over de dood van Stalin en de geheimzinnige toestanden eromheen.
- Column van journalist Alexander Münninghoff: Kaganovitsj Fragment OVT 19 februari 2006 uur 1 (5 min.) Toen Münninghoff in 1986 als correspondent in Moskou begon, stonden de meeste communistische iconen nog overeind. Een reden voor hem om te proberen met één van de laatste Stalinmohikanen een interview te krijgen: Lazar Mojsejevitsj Kaganovitsj, genadeloze rechterhand van Stalin, persoonlijk verantwoordelijk voor talloze executiebevelen. Een interview lukte niet, maar de verhalen van wat oude buurmannetjes maakten duidelijk dat Kaganovitsj nog steeds wat oude connecties had in het onoverzichtelijke machtsapparaat van de Sovjetunie.
- Column Jan van der Putten: Che Guevara Fragment OVT 9 oktober 2005 uur 1 (5 min.) 8 oktober 2005 was het 38 jaar geleden dat Che Guevara diep in het binnenland van Bolivia gevangen werd genomen en nog dezelfde dag door een Boliviaanse legerofficier werd doodgeschoten. Door sommige jongeren wordt Che Guevara als een held vereerd. Waarschijnlijk hebben ze er geen idee van dat diens idealen dwars stonden op die van henzelf, meent Jan van der Putten.
- Column van Jan van der Putten: Mao Fragment OVT 26 juni 2005 uur 1 (5,5 min.) De Chinese dictator Mao was leugenachtige massamoordenaar, die verantwoordelijk was voor de dood van 70 miljoen landgenoten (in vredestijd!). Een recent boek van Jung ‘Wilde Zwanen’ Chang en haar man Jon Halliday weet dit overtuigend te betogen. Aan de andere kant constateert Van der Putten dat Mao nog steeds zeer geliefd is in China. Hoe kan dat?
- Het Spoor terug: Theun de Vries over zijn reis door China in 1958 Fragment OVT 6 maart 2005 uur 2 (25 min.) In de jaren vijftig door tegenstanders weggezet als de stalinistische socialistisch realist en beschimpt als hoofdbestuurslid van de in de Koude Oorlog verguisde CPN. Tegenwoordig kennen we de onlangs overleden auteur Theun de Vries meer als schrijver van historische romans. De dichter en schrijver Hans van den Waarsenburg beschikte nog over een band waarop Theun de Vries vertelt over zijn reis naar maoïstisch China in augustus en september 1958. Uniek geluidsmateriaal dat nog nooit eerder werd uitgezonden.
- Karl Marx in Brussel 1845-1848 Fragment OVT 13 februari 2005 uur 2 (7 min.) Drie jaar lang woonde Karl Marx in het Belgische Brussel, van 1845 tot 1848. Het was een productieve tijd voor de Duitse grondlegger van het marxisme. Maar nadat in 1848 de revolutie in Europa losbrak, vertrok hij weer naar Parijs, de stad die hij in 1845 had moeten verlaten van de Franse regering. Paul van der Gaag spreekt met Edward de Maesschalk over zijn boek ‘Marx in Brussel 1845-1848’. Zijn er nog sporen van Marx in Brussel?
- Val van de Muur in Berlijn en einde van de DDR Fragment OVT 7 november 2004 uur 1 (17,5 min.) Op 9 november 1989 viel de Berlijnse Muur. Het verval was al op 11 september 1989 flink ingezet, toen de Hongaars-Oostenrijkse grens dankzij West-Duits geld werd opengezet en de DDR leeg begon te stromen. De DDR was een land dat aan doorlopend crisismanagement deed en ten onderging nadat de Sovjet-Unie zich niet meer met de DDR wenste te bemoeien. Hans Olink spreekt met Willem Melching over zijn boek ‘Van het socialisme, de dingen die voorbijgaan: Een geschiedenis van de DDR 1945-2000’. Ook met politieke tekenaar Fritz Behrendt, die in de DDR woonde in de beginjaren van deze staat. Daarnaast wordt gesproken over ‘ostalgie’ en het nieuwe ‘westalgie.’
- Nederlandse fellow travellers in China tijdens de Culturele Revolutie Fragment OVT 11 april 2004 uur 1 (15,5 min.) Nadat de Sovjet-Unie in de jaren vijftig had afgedaan als communistische heilstaat, ging de belangstelling van fellow travellers in de jaren zestig en zeventig meer en meer uit naar China, waar onder leiding van Mao de Culturele Revolutie werd doorgevoerd. Onder begeleiding werden Nederlanders als Anja Meulenbelt en Wertheim door ýhet paradijs op aardeý geleid. Ook G.B.J. Hiltermann was enthousiast over het experiment. Annelies van der Goot spreekt met historicus Aart Aarsbergen over ýfellow travellersý, die zo graag wilden geloven dat het ergens op aarde goed was. Hem viel vooral de naýviteit in de reisverslagen op.
- Siberie: het slapende land Fragment OVT 4 januari 2004 uur 2 (54 min.) Documentaire van Gerard Jacobs uit de binnenlanden van Siberië. Gesprekken met overlevenden uit de strafkampen in de Goelag Archipel, communistische pioniers die de grootste goudvelden van Rusland ontwikkelden, de laatste Joekagieren, rendiernomaden op de oever van de Kolyma-rivier. En een onaangekondigd bezoek aan het KGB hoofdkwartier in Magadan. Reconstructie van een huiveringwekkende geschiedenis.
- Wolfgang Leonhard: de DDR en de kinderen van de revolutie Fragment OVT 13 oktober 2002 uur 2 (7 min.) Wolfgang Leonhard is weer terug, na een lange stilte. Een impressie van de lezing die hij afgelopen donderdag in het Goethe Instituut in Amsterdam gaf over zijn betrokkenheid bij het ontstaan van de DDR, de verwachtingen en de teleurstellingen. In 1954 kwam zijn bekendste boek uit: 'Die Revolution entläßt ihre Kinder'. Zijn analyse van het stalinisme deed veel stof opwaaien. Een reportage van Hans Olink, die ook nog kort spreekt met de uitgever van het boek.
Artikelenx
-
Nicolae Ceauşescu: de beelden Roemeens dictator in retrospectief Het ging met veel bloedvergieten, maar uitzonderlijk snel: de val, veroordeling en executie van het echtpaar Ceauşescu. Roemenië was eindelijk vrij van een wurgende dictatuur. Deze week precies twintig jaar geleden. Kijk terug naar einde en erfenis van het echtpaar Ceauşescu.
-
Marcus Bakker overleden Bekendste communist van Nederland De bekendste communist van Nederland, Marcus Bakker, is op 86-jarige leeftijd overleden. Hij zat van 1956 tot 1982 in de Tweede Kamer voor de Communistische Partij van Nederland (CPN). In 1991 ging de CPN op in Groen Links.
-
Stasiverslagen in boekvorm uitgegeven Politieke tegenstanders in 37 delen De verslagen over mogelijke politieke tegenstanders die het ministerie voor Staatsveiligheid (Stasi) naar de politieke leiders in de communistische DDR stuurde, zullen in boekvorm verschijnen. Het eerste van de 37 delen werd woensdagavond in Berlijn gepresenteerd. Dat meldt het ANP.
-
De Berlijnse muur als konijnenparadijs Import: Konijn op z'n Berlijns De Berlijnse muur hield Oost en West Berlijn voor bijna dertig jaar gescheiden. Mensen die de 120 kilometer lange strook grond rond de muur betraden, liepen hun dood tegemoet. Konijnen daarentegen leefden er na het optrekken van de muur aanvankelijk in een paradijs. In het niemandsland van de Berlijnse muur ontwikkelde zich een enorme konijnenpopulatie.
-
Afscheid van de DDR Donderdag deel twee bij Andere Tijden Precies twintig jaar geleden kwam er een officieus einde aan de DDR door de val van de Muur. De jongeren van toen kwamen zonder te verhuizen opeens in een ander land te wonen. Andere Tijden kijkt in twee afleveringen terug met deze mensen. In deel 1 spraken ze over hun tijd in de DDR, donderdag vertellen ze hoe ze er later op terugkeken.
-
Jongeren in de DDR Donderdag bij Andere Tijden Precies twintig jaar geleden kwam er een officieus einde aan de DDR door de val van de Muur. De jongeren van toen kwamen zonder te verhuizen opeens in een ander land te wonen. Andere Tijden kijkt in twee afleveringen terug met deze mensen. Donderdag spreken ze over hun tijd in de DDR, in deel twee vertellen ze hoe ze er later op terugkeken. Enkele van deze hoofdpersonen zijn op 6 november aanwezig op een discussieavond van Andere Tijden en het Duitsland Instutuut.
-
De Nederlandse vrienden van de DDR Spionnen, landverraders, idealisten? De DDR zou deze week haar zestigste verjaardag hebben gevierd als ze in 1989 niet was ingestort. Vier decennia lang leefden de inwoners van voormalig Oost-Duitsland gescheiden van de West-Duitsers. In Nederland werd 35 jaar geleden bij de Vereniging Nederland - DDR opgericht. Bestond die uit spionnen, of juist uit vredesactivisten? Andere Tijden maakte een reconstructie.
-
De geboorte en de ondergang van de DDR Komende week veel aandacht op deze site Op 7 oktober 1949 werd de DDR opgericht, de Duitse Democratische Republiek. Dit land zou tot 1989 blijven bestaan, tot de val van De Muur. De komende dagen besteedt deze site uitgebreid aandacht aan de DDR. Onder meer met de bouw van De Muur in 1961, de Duitse broerderstrijd op het WK Voetbal van 1974 en de Vereniging Nederland - DDR.
-
-
Boek van de Week: Friedrich Engels De rokkenjager achter Het Kapitaal Het wordt wel eens vergeten, maar welbeschouwd was het een zoon van een kapitalist, die Het Kapitaal van Karl Marx baarde. Want zonder de 300.000 Britse ponden die Friedrich Engels doneerde aan de familie Marx was het levenswerk van Marx er nooit gekomen. Over Engels verscheen een nieuwe biografie, waaruit blijkt dat de man achter Marx meer was dan aangever, hij was ook een Victoriaanse vrouwenliefhebber, een levensgenieter en een zelfstandig auteur.
-
Honderd jaar communisme in Nederland Van Herman Gorter tot Ina Brouwer De geschiedenis van het communisme in Nederland is lang en complex. Het begin in 1909 met een afscheiding van de SDAP door een groep waaronder de vermaarde dichter Herman Gorter behoorde. Ons themakanaal /GeschiedenisTV en het radioprogramma OVT besteden uitgebreid aandacht aan de geschiedenis van het communisme in Nederland.
-
Communistisch Manifest naar British Library De eerste editie van het beroemde pamflet uit 1848 De British Library heeft de eerste druk van het Communistisch Manifest in de collectie opgenomen. Dit wereldberoemde pamflet van Karl Marx en Friedrich Engels werd in 1848 gepubliceerd. Van die eerste druk zouden nog minder dan dertig exemplaren bewaard zijn gebleven. In Amsterdam ligt overigens het enige bewaard gebleven handschrift van dit manifest.
-
Schrijver Milan Kundera verklikte aan communisten Zwart op wit in politierapport beschreven De Tsjechische schrijver Milan Kundera heeft in zijn studententijd een activist aangegeven bij de communistische politie. Het slachtoffer belandde vervolgens 14 jaar in de gevangenis. Dat meldt het Tsjechische blad 'Respekt' vandaag.
-
Hua Guofeng overleden Opvolger Mao beëindigde Culturele Revolutie Hua, die Mao Zedong in 1976 opvolgde als voorzitter van China's Communistische Partij, is dood. De 87 jaar oude Hua overleed na een onbekende ziekte in de hoofdstad Beijing. Dat melden staatsmedia.
-
Praagse Lente 40 jaar geleden beëindigd Sovjets smoren Tsjechische vreugde Op 20 augustus 1968 vallen honderdduizenden Russische soldaten Tsjecho-Slowakije binnen om een einde te maken aan de Praagse Lente. Zes maanden lang mochten de Tsjechen genieten van het ‘socialisme met een menselijk gezicht’ van partijsecretaris Alexander Dubček. De invasie betekent evenwel geen abrupt einde van de roep om vrijheid.
-
Tsjechisch carnaval beëindigd door Russische tanks Andere Tijden over de Praagse Lente In augustus 1968 vielen 500.000 Russische soldaten Tsjecho-Slowakije binnen om een einde te maken aan de Praagse Lente. Daarmee kwam een einde aan het 'socialisme met een menselijk gezicht' van partijsecretaris Alexander Dubcek. “Die maanden waren één groot carnaval”, zegt de Tsjechische schrijver Milan Kundera nu. Donderdag kijkt Andere Tijden terug op deze historische gebeurtenissen van veertig jaar geleden.
-
Karl Marx kon niet met geld omgaan Bekijk het hier! Karl Marx stierf 14 maart 1883, precies 125 jaar geleden, in Londen. Marx heeft veel invloed gehad op de filosofie, economie, socialisme en sociologie. Hij is een van de grondleggers van de arbeidsbeweging.
Hier kunt u ´Karl Marx: Oponthoud in Zaltbommel´ uit 1983 van Hans Keller bekijken. Deze documentaire is geen ode aan de mythische leider van de wereldrevolutie, maar een portret van Marx als hervormer van de economische wereldorde die zelf niet met geld kon omgaan. -
Opgebaarde Lenin lastig voor het Kremlin Russen bezinnen zich op het Lenin-mausoleum Het sinds 1924 opgebaarde stoffelijk overschot van Lenin is een van de toeristische trekpleisters op het Rode Plein. Maar het Kremlin zit een beetje in de maag met het mausoleum voor de grondlegger van een ander, achterhaald, staatsconcept. Stemmen gaan op om het mausoleum op te heffen, er zelfs sprake van een referendum over de toekomst van de opgebaarde Lenin. Maar hij blijft een mythische figuur.
-
Nieuw materiaal uit Koude Oorlog Geheime codes, notulen en briefjes uit Moskou De Communistische Partij van de Verenigde Staten heeft een enorme collectie afgedragen aan de Universiteit van New York. In de zogenaamde Tamiment Library zijn tienduizenden attributen opgenomen van de communisten, zoals notulen, boeken en foto’s. Maar ook geheime correspondenties met Moskou, codewoorden en gedragsvoorschriften voor de leden horen hierbij. Directeur Michael Nash van de Tamiment Library is dolenthousiast: “Dit is één van de meest opwindende archieven, die we hier ooit hebben gehad.”
-
Rel rond aartsbisschop Wielgus zegt veel over Poolse verleden De Poolse aartsbisschop Stanislaw Wielgus werd afgelopen vrijdag ingezegend, maar legde zondag zijn functie alweer neer. Een onderzoekscommissie van de Poolse Katholieke Kerk bevestigde de verhalen dat Wielgus gespioneerd heeft voor de communistische geheime dienst. Het Vaticaan heeft verklaard niets te hebben geweten van de samenwerking van Wielgus en de geheime dienst en legt de verantwoordelijkheid helemaal bij Wielgus zelf neer.
-
Kritiek Chroestjov op Stalin in 1956 Britse journalist bracht verhaal naar buiten Op 25 februari 1956 werden afgevaardigden van het 20ste congres van de communistische partij in Moskou verrast door een negatieve rede van sovjetleider Chroestjov over zijn voorganger Stalin.
-
De Praagse Lente 40 jaar geleden was de lente in de wereld toch vooral een Praagse lente. Plotseling mocht iedereen in Tsjechoslowakije zeggen wat men wilde. De nieuwe communistische leider Alexander Dubček vond alles goed. Een adembenemend experiment van een socialisme met een menselijk gezicht. Donderdagavond 21.25, Nederland 2.
-
De Vereniging Nederland-DDR Ze zochten contact met het communistische Oost-Duitsland en knepen een oogje toe. Wat zagen ze en wat wilden ze niet zien?
Andere Tijden, in de Week van de Democratie, over principes en idealisme van de Vereniging Nederland-DDR. -
Pantserwagens tegen kransen. Hannie Schaft-herdenking onder vuur Hannie Schaft was een heldin, een vrouw uit één stuk, gesneuveld in het verzet tegen de nazi's, máár...ze was communiste. Na de oorlog werd ze daarom hevig omstreden. In 1951 werden pantserwagens ingezet tegen ex-verzetsstrijders die haar nagedachtenis wilden eren. Andere Tijden en de oorlog ná de oorlog.
-
Het Palast der Republik Sinds het begin van de jaren negentig domineren bouwkranen de hemel boven Berlijn. Temidden van alle nieuwbouw ligt een plein waar het, als in het oog van de orkaan, opmerkelijk stil is: de Marx-Engelsplatz. Maar de rust bedriegt. Geen enkele plek in Duitsland is zo beladen met geschiedenis en zozeer het onderwerp van debat als de Marx-Engelsplatz. Want hier staat het skelet van wat ooit de trots van de Duitse Democratische Republiek was: het Palast der Republik.
-
De dood van Stalin Op 4 maart 1953 kreeg hij een fatale beroerte en twee dagen later hoorde de communistische familie waar dan ook ter wereld het ongelofelijke nieuws. Josef Stalin bleek toch sterfelijk. Verdwaasd liepen de burgers van Moskou door de straten van de stad. Zelfs zijn tegenstanders leken oprecht bedroefd.
Andere Tijden over de dood van Stalin vijftig jaar geleden. -
Hotel Lux Moskou in de laten jaren dertig: de angst regeert. Iedereen loopt de kans spoorloos te verdwijnen in de kampen van Stalin: ook het handjevol buitenlanders dat ooit uit idealisme naar de Sovjet-Unie is gekomen. Eén van hen is William Siewertsz van Reesema: de enige Nederlander die verbonden is aan het secretariaat van de Komintern, de Communistische Internationale. Hij weet als één van de weinigen te overleven in het gevaarlijke centrum van de Komintern: Hotel Lux.
- Arthur Stam overleden OVT 5 april 2009 uur 2 (10 min) Historicus Wim Berkelaar memoreert de afgelopen week overleden Arthur Stam, kenner en publicist van het communisme. Auteur van o.a. ‘CPN en haar buitenlandse kameraden, proletarisch internationalisme in Nederland’ , ‘Leo Trotski’ en een proefschrift over de communistische herinterpretatie van het Marxisme: Van Marx tot Mao (1968).
-
Het Spoor terug: Het alledaagse communisme, deel 3 (slot)
OVT 29 maart 2009 uur 2 (32 min)
Het Spoor terug: Het alledaagse communisme, deel 3
Een drieluik over de leefwereld van Nederlandse communisten.
In maart 1909 - honderd jaar geleden - werd de radicale oppositie rond het blad "De Tribune" uit de SDAP - de Sociaaldemocratische Arbeiderspartij - gezet. Tien jaar later vormde de groep de Communistische Partij van Nederland. Voor een keer liep Nederland niet
vijftig jaar achter maar tien jaar vooruit op de geschiedenis. De communisten vormden tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw een eigen zuil in het verzuilde Nederland: met eigen jeugd- en vrouwenorganisaties, eigen filmvoorstellingen en sportevenementen, een eigen krant en boekhandel, eigen normen en waarden.
Samenstelling: Yvonne Scholten, naar een idee van Paul Arnoldussen
Presentatie: Astrid Nauta
Geinterviewden: Rob van de Meeberg; Gijs Schreuders; Peter de Leeuwe; Joop IJsberg; Ine van Bennekom; Roel Walraven; Elsbeth Etty -
Het Spoor terug: Het alledaagse communisme, deel 2
OVT 22 maart 2009 uur 2 (31 min)
Het Spoor terug: Het alledaagse communisme, deel 2
Een drieluik over de leefwereld van Nederlandse communisten.
In maart 1909 - honderd jaar geleden - werd de radicale oppositie rond het blad "De Tribune" uit de SDAP - de Sociaaldemocratische Arbeiderspartij - gezet. Tien jaar later vormde de groep de Communistische Partij van Nederland. Voor een keer liep Nederland niet vijftig jaar achter maar tien jaar vooruit op de geschiedenis. De communisten vormden tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw een eigen zuil in het verzuilde Nederland: met eigen jeugd- en vrouwenorganisaties, eigen filmvoorstellingen en sportevenementen, een eigen krant en boekhandel, eigen normen en waarden.
Samenstelling: Yvonne Scholten, naar een idee van Paul Arnoldussen
presentatie: Astrid Nauta
Geinterviewden:
Kobie Scholten en oom Jaap; ; Rob van Reijn; Ine en Kors van Bennekom; Gijs Schreuders; Wouter Gortzak; Peter de Leeuwe
-
Het Spoor terug: Het alledaagse communisme, deel 1
OVT 15 maart 2009 uur 2 (30 min)
Het Spoor terug: Het alledaagse communisme, deel 1
Een drieluik over de leefwereld van Nederlandse communisten.
In maart 1909 - honderd jaar geleden - werd de radicale oppositie rond het blad "De Tribune" uit de SDAP - de Sociaaldemocratische Arbeiderspartij - gezet. Tien jaar later vormde de groep de Communistische Partij van Nederland. Voor een keer liep Nederland niet vijftig jaar achter maar tien jaar vooruit op de geschiedenis. De communisten vormden tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw een eigen zuil in het verzuilde Nederland: met eigen jeugd- en vrouwenorganisaties, eigen filmvoorstellingen en sportevenementen, een eigen krant en boekhandel, eigen normen en waarden.
Samenstelling: Yvonne Scholten, naar een idee van Paul Arnoldussen
Presentatie: Astrid Nauta
Geinterviewden: Willem van Ravesteijn (archief); Henk Gortzak (archief); Wouter Gortzak; Kors en Ine van Bennekom; Gijs Schreuders -
Karl Marx
OVT 2 november 2008 uur 2 (13 min)
Een gesprek met Sjaak van der Velden over zijn komende week te verschijnen boek ‘125 jaar Marx. Denken over zijn betekenis voor de 21 ste eeuw’ en bewijst de huidige kredietcrisis het gelijk van Marx. De moeder van Karl Marx werd in Nijmegen geboren.
‘125 jaar Marx. Denken over zijn betekenis voor de 21e eeuw’ – Sjaak van der Velden, uitg. Aksant, isbn 978 90 5260 320 9 - De dood van Stalin Fragment OVT 5 maart 2006 uur 1 (6,5 min.) Op 5 maart 1953 deelde radio Moskou mee dat Stalin was overleden. Hoe hij precies aan zijn einde was gekomen, werd niet verteld. Tot op de dag van vandaag doen daarover verschillende complottheorieën de ronde. Michal Citroen spreekt met stalinkenner Erik van Ree over de dood van Stalin en de geheimzinnige toestanden eromheen.
- Column van journalist Alexander Münninghoff: Kaganovitsj Fragment OVT 19 februari 2006 uur 1 (5 min.) Toen Münninghoff in 1986 als correspondent in Moskou begon, stonden de meeste communistische iconen nog overeind. Een reden voor hem om te proberen met één van de laatste Stalinmohikanen een interview te krijgen: Lazar Mojsejevitsj Kaganovitsj, genadeloze rechterhand van Stalin, persoonlijk verantwoordelijk voor talloze executiebevelen. Een interview lukte niet, maar de verhalen van wat oude buurmannetjes maakte duidelijk dat Kaganovitsj nog steeds wat oude connecties had in het onoverzichtelijke machtsapparaat van de Sovjetunie.
- Column Jan van der Putten: Che Guevara Fragment OVT 9 oktober 2005 uur 1 (5 min.) 8 oktober 2005 was het 38 jaar geleden dat Che Guevara diep in het binnenland van Bolivia gevangen werd genomen en nog dezelfde dag door een Boliviaanse legerofficier werd doodgeschoten. Door sommige jongere wordt Che Guevara als een held vereerd. Waarschijnlijk hebben ze er geen idee van dat diens idealen dwars stonden op die van henzelf, meent Jan van der Putten.
- Column van Jan van der Putten: Mao Fragment OVT 26 juni 2005 uur 1 (5,5 min.) De Chinese dictator Mao was leugenachtige massamoordenaar, die verantwoordelijk was voor de dood van 70 miljoen landgenoten (in vredestijd!). Een recent boek van Jung ‘Wilde Zwanen’ Chang en haar man Jon Halliday weet dit overtuigend te betogen. Aan de andere kant constateert Van der Putten dat Mao nog steeds zeer geliefd is in China. Hoe kan dat?
- Het Spoor terug: Theun de Vries over zijn reis door China in 1958 Fragment OVT 6 maart 2005 uur 2 (25 min.) In de jaren vijftig door tegenstanders weggezet als de stalinistische socialistisch realist en beschimpt als hoofdbestuurslid van de in de Koude Oorlog verguisde CPN. Tegenwoordig kennen we de onlangs overleden auteur Theun de Vries meer als schrijver van historische romans. De dichter en schrijver Hans van den Waarsenburg beschikte nog over een band waarop Theun de Vries vertelt over zijn reis naar maoïstisch China in augustus en september 1958. Uniek geluidsmateriaal dat nog nooit eerder werd uitgezonden.
- Karl Marx in Brussel 1845-1848 Drie jaar lang woonde Karl Marx in het Belgische Brussel, van 1845 tot 1848. Het was een productieve tijd voor de Duitse grondlegger van het marxisme. Maar nadat in 1848 de revolutie in Europa losbrak, vertrok hij weer naar Parijs, de stad die hij in 1845 had moeten verlaten van de Franse regering. Paul van der Gaag spreekt met Edward de Maesschalk over zijn boek ‘Marx in Brussel 1845-1848’. Zijn er nog sporen van Marx in Brussel?
- Val van de Muur in Berlijn en einde van de DDR Fragment OVT 7 november 2004 uur 1 (17,5 min.) Op 9 november 1989 viel de Berlijnse Muur. Het verval was al op 11 september 1989 flink ingezet, toen de Hongaars-Oostenrijkse grens dankzij West-Duits geld werd opengezet en de DDR leeg begon te stromen. De DDR was een land dat aan doorlopend crisismanagement deed en ten onderging nadat de Sovjet-Unie zich niet meer met de DDR wenste te bemoeien. Hans Olink spreekt met Willem Melching over zijn boek ‘Van het socialisme, de dingen die voorbijgaan: Een geschiedenis van de DDR 1945-2000’. Ook met politieke tekenaar Fritz Behrendt, die in de DDR woonde in de beginjaren van deze staat. Daarnaast wordt gesproken over ‘ostalgie’ en het nieuwe ‘westalgie.'
- Nederlandse fellow travellers in China tijdens de Culturele Revolutie Fragment OVT 11 april 2004 uur 1 (15,5 min.) Nadat de Sovjet-Unie in de jaren vijftig had afgedaan als communistische heilstaat, ging de belangstelling van fellow travellers in de jaren zestig en zeventig meer en meer uit naar China, waar onder leiding van Mao de Culturele Revolutie werd doorgevoerd. Onder begeleiding werden Nederlanders als Anja Meulenbelt en Wertheim door ‘het paradijs op aarde’ geleid. Ook G.B.J. Hiltermann was enthousiast over het experiment. Annelies van der Goot spreekt met historicus Aart Aarsbergen over ‘fellow travellers’, die zo graag wilden geloven dat het ergens op aarde goed was. Hem viel vooral de naïviteit in de reisverslagen op.
- Siberie: het slapende land Fragment OVT 4 januari 2004 uur 2 (54 min.) Documentaire van Gerard Jacobs uit de binnenlanden van Siberië. Gesprekken met overlevenden uit de strafkampen in de Goelag Archipel, communistische pioniers die de grootste goudvelden van Rusland ontwikkelden, de laatste Joekagieren, rendiernomaden op de oever van de Kolyma-rivier. En een onaangekondigd bezoek aan het KGB hoofdkwartier in Magadan. Reconstructie van een huiveringwekkende geschiedenis.
- Wolfgang Leonhard: de DDR en de kinderen van de revolutie Fragment OVT 13 oktober 2002 uur 2 (7 min.) Wolfgang Leonhard is weer terug, na een lange stilte. Een impressie van de lezing die hij afgelopen donderdag in het Goethe Instituut in Amsterdam gaf over zijn betrokkenheid bij het ontstaan van de DDR, de verwachtingen en de teleurstellingen. In 1954 kwam zijn bekendste boek uit: 'Die Revolution entläßt ihre Kinder'. Zijn analyse van het stalinisme deed veel stof opwaaien. Een reportage van Hans Olink, die ook nog kort spreekt met de uitgever van het boek.